Süni İntellekt Axtarışında Görünmək: ChatGPT Sizi Niyə Göstərmir?

Müştəriniz “Bakıda anbar üçün kamera analitikası kim qurur?” sualını artıq həmişə Google-a yazmır. Bir hissəsi bu sualı ChatGPT-yə, Perplexity-yə və ya Gemini-yə verir — və cavabda üç-dörd şirkət adı görür. Siz o siyahıda varsınızsa, müştəri sizə yazır. Yoxsunuzsa, ümumiyyətlə mövcud deyilsiniz.

Bu sahə GEO (Generative Engine Optimization) və ya AEO (Answer Engine Optimization) adlanır. Problem ondadır ki, bu mövzuda yazılanların böyük hissəsi ya boş vəddir, ya da köhnə SEO məsləhətlərinin yeni adla təkrarıdır. Bu yazıda araşdırmaların real rəqəmlərinə baxırıq.

Süni intellekt axtarışı SEO-dan nə ilə fərqlənir?

Klassik axtarışda Google sizə on link verir və seçimi siz edirsiniz. Süni intellekt sistemi isə bir cavab qurur və içində iki-üç mənbəyə istinad edir. Fərq kəmiyyətdə deyil — məntiqdədir:

• Google-da onuncu yerdə olmaq az da olsa trafik gətirir. Süni intellekt cavabında adınız ya var, ya yoxdur — ortası yoxdur.
• Google açar sözə baxır; dil modeli suala cavab tapır. Səhifəniz cavabı aydın verməlidir.
• Google saytı sıralayır; model cümləni götürür. Sitat gətirilə bilən cümlə yazmaq ayrıca bacarıqdır.

Rəqəmlər nə deyir?

Bu sahədə fikir çoxdur, ona görə yalnız ölçülmüş nəticələrə baxaq.

Google-da birinci səhifədə olmaq kifayət etmir. Ahrefs 15 000 sorğunu təhlil edib: süni intellekt sistemlərinin istinad etdiyi ünvanların cəmi 12%-i Google-un ilk onluğu ilə üst-üstə düşür. Qalan 88% birinci səhifədə olmayan səhifələrdən gəlir.

Hər sistem fərqli mənbə seçir. ChatGPT və Perplexity-nin istinad etdiyi domenlərin yalnız təxminən 11%-i ortaqdır. Birində görünmək digərində görünəcəyinizə zəmanət vermir.

Modelin hər cavabı axtarışa əsaslanmır. ChatGPT sorğuların təxminən üçdə ikisində ümumiyyətlə internetə çıxmır — cavabı təlim məlumatından qurur. Bu halda “optimizasiya” işləmir; orada yalnız brendin uzun müddət ərzində qazandığı tanınırlıq rol oynayır.

Sitatların böyük hissəsini bir neçə nəhəng sayt tutur. Reddit, Wikipedia, YouTube, LinkedIn və bir neçə iri media bütün sitatların təxminən üçdə ikisini götürür.

Bu son rəqəm ruhdan salmamalıdır — əksinə, istiqamət göstərir: dar, konkret və yerli sorğularda həmin nəhənglərin cavabı yoxdur. “Soyuducu anbarda qapı nəzarəti” sualına Wikipedia cavab vermir. Siz verə bilərsiniz.

İşləyən altı addım

1. Sual-cavab strukturu qurun

Dil modeli mətni parça-parça oxuyur və sualla cavabı bir yerdə tapmaq istəyir. Səhifədə konkret sual başlığı və altında qısa, tam cavab olmalıdır.

Düzgün: “Kamera analitikası üçün yeni avadanlıq lazımdırmı? — Əksər halda yox: mövcud IP kameralar kifayət edir, əsas şərt görüntünün aydın olmasıdır.” Yanlış: cavabın üç abzas sonra, dolayı şəkildə verilməsi.

2. FAQPage struktur məlumatı əlavə edin

Bu sxem sual-cavab cütlərini maşının birbaşa oxuya biləcəyi formada verir və həm Google-un sual blokuna, həm də modellərin sitat götürməsinə xidmət edir. Texniki tərəfi mürəkkəb deyil — hər səhifəyə bir JSON-LD bloku. Rəsmi sənədləşmə: Google Search Central — FAQPage. Əlaqəli mövzu: featured snippet optimizasiyası.

3. Konkret yazın, ümumi yox

Modellər ölçülə bilən, konkret cümlələri seçir. “Xidmətimiz yüksək keyfiyyətlidir” cümləsi heç bir cavabda görünməyəcək. “On dörd sahə üçün hazır ssenari var, sınaq bir həftə çəkir və ödənişsizdir” cümləsi isə sitat gətirilə bilər. Qayda sadədir: hər iddianın yanında rəqəm, müddət və ya şərt olsun.

4. Müəllifi və mənbəyi göstərin

Modellər mənbə seçərkən etibar siqnallarına baxır: kimin yazdığı, hansı təcrübəyə əsaslandığı, şirkətin real olub-olmaması. Anonim mətn ən zəif formatdır. Praktikada bu o deməkdir ki, hər yazının altında müəllifin adı və vəzifəsi, saytda isə şirkətin ünvanı və əlaqə məlumatı açıq olmalıdır. Bax: SEO xidmətimiz.

5. Botların girişini bağlamayın

robots.txt faylınızda GPTBot, ClaudeBot, PerplexityBot və Google-Extended bloklanıbsa, heç bir optimizasiya işləməyəcək. Bu bəzən təhlükəsizlik məqsədilə, bəzən də bilmədən edilir — yoxlamağa dəyər.

6. Sizin haqqınızda başqaları da yazsın

Modellər eyni məlumatı bir neçə müstəqil mənbədə görəndə ona daha çox etibar edir. Sahə kataloqları, peşəkar birliklər, tərəfdaş saytları və mətbuat — hamısı sizin mövcudluğunuzu təsdiqləyir. Şirkət məlumatının maşınoxunan formada verilməsi üçün: schema.org Organization.

Nəyə vaxt itirməyin

llms.txt faylına həddindən artıq ümid bağlamayın. Bu, saytın məzmununu dil modellərinə təqdim edən yeni fayl formatıdır və son bir ildə çox danışılır. Real vəziyyət isə belədir: 300 000 domen üzrə araşdırmada tətbiq səviyyəsi təxminən 10%-dir və botlar onu praktiki olaraq oxumur — 90 gün ərzində 500 milyondan çox bot ziyarətinin yalnız bir neçə yüzü bu fayla müraciət edib. Google isə açıq bildirib ki, formatı dəstəkləmir və dəstəkləməyi planlaşdırmır.

Fayl zərərli deyil, qoyulması on dəqiqəlik işdir və bəzi hallarda — məsələn, developer birbaşa modelə sənədlərinizi göstərəndə — faydası var. Sadəcə bunu görünürlüyün əsas aləti saymayın.

Kütləvi süni intellekt məzmunu yazmayın. Eyni mövzunu on variantda təkrarlayan yazılar nə Google-da, nə də model cavablarında irəli çıxır. Bir güclü yazı beş səthi yazıdan üstündür.

Açar söz doldurmayın. Bu üsul Google-da çoxdan işləmir; dil modelində isə heç vaxt işləməyib.

Necə ölçmək?

Bu sahənin ən çətin tərəfi ölçmədir, çünki hazır hesabat paneli yoxdur. Praktik yollar:

• Əl ilə yoxlama. Ayda bir dəfə əsas 10–15 sualı ChatGPT, Perplexity və Gemini-yə verin, cavabda kimin adının keçdiyini cədvələ yazın. Sadə görünsə də ən etibarlı üsuldur.
• Server jurnalı. GPTBot, ClaudeBot, PerplexityBot ziyarətlərini izləyin — hansı səhifələrinizin oxunduğunu göstərir.
• Analitikada yönləndirmə mənbəyi. chatgpt.com və perplexity.ai artıq ayrıca mənbə kimi görünür. Say az olsa da, bu ziyarətçilər adətən qərara yaxın gəlir.

Nəticə

Süni intellekt axtarışı ayrıca kanal deyil — mövcud işinizin üstünə qoyulan yeni bir qatdır. Ona hazırlaşmaq üçün sirli alət lazım deyil: sualı aydın qoyun, cavabı qısa və konkret verin, kim olduğunuzu gizlətməyin və botların qarşısını kəsməyin.

Ən vacibi isə budur: bu sahədə çoxlu boş vəd satılır. Ölçün, uydurma rəqəmlərə inanmayın və nəticəni öz saytınızda yoxlayın. Saytınızın hazır olub-olmadığını birlikdə yoxlaya bilərik — bizimlə əlaqə saxlayın.